Terug
Hoger
Harmonicabouwer word je niet zomaar. Als Frans v.d. Aa dan ook terugdenkt aan zijn allereerste zelfgebouwde instrument – geen harmonica maar een gitaar, met hamer en nijptang in elkaar gezet en toch nog voor veertig gulden verkocht – ziet hij dat duidelijk als overmoed van een zeventienjarige.
In zijn ruime, aan de rand van de bossen in Heeze gelegen werkplaatsen gaat het er nu heel wat professioneler aan toe. Alles fraai geordend, veel voorraad aan hout en onderdelen, goede gereedschappen en een kapitaal aan lijmtangen.
Zijn toekomstplannen worden bepaald door de harmonicabouw.
“Harmonicamuziek wordt steeds geliefder. Nu werk ik nog een paar dagen per week in een ander beroep maar eigenlijk streef ik ernaar de hele week te bouwen. Liefst met iemand erbij. Een vakman, die bijvoorbeeld vroeg opgehouden is met zijn baan en er aardigheid in heeft hier een paar dagen te werken. Lijkt me fijn. Je kunt wat praten, wat van mekaar opsteken.”
Dan ga je modellen in voorraad maken?
“Néééé, dat kan niet. Nee, absoluut niet. Wat ik in voorraad heb zijn showmodellen. Allemaal andere geluiden. Iedereen die bij mij een harmonica bestelt, krijgt hem op maat. Een C-F, A-D enz, bassen zus en halve tonen zo, gekozen houtkleur, eigen schema erin. Wat ik wel wil in de toekomst is een 3-rijer bouwen en dan 4-korig. Ach, ik heb nog zoveel plannen.”
In vergelijking met fabrieksmatig gebouwde harmonica’s kosten jouw instrumenten wel veel geld (ca. ƒ3.500,–, ƒ4.000,–) maar zijn niet echt duur.
“Gezien het handwerk wat eraan zit niet nee. En je hebt hem zoals je wilt. Het is een hoop arbeid hoor, buiten het bedenken van hoe het allemaal in dat kleine kastje moet passen. In elkaar lijmen, schuren, plamuren, spuiten en weer spuiten en nog eens spuiten, en weer schuren en polijsten. Poehh. Mijn harmonica’s zijn helemaal volgebouwd. Er zit ontzettend veel in. Van elk type heb ik een tekening en als ik een opdracht krijg pak ik die tekening en zet daar de wijzigingen weer op. Vanmiddag bestelde iemand een harmonica met dubbel register die ik aan de achterzijde van het klavier moet toevoegen. Snap je, twee registers dus meer mogelijkheden. Heb ik nooit eerder gemaakt maar misschien kan het. Er zijn zat harmonica’s die dat hebben maar die zijn groter gebouwd. Die zijn heel anders opgezet, van alle kanten plek om registers in te bouwen. Onder mijn verdek is maar weinig ruimte”.
Je zou je harmonica’s groter kunnen maken?
“Nee, dan gaat het karakteristieke van mijn kastje weg. Nee, als er maar in kan wat moet. Bescheiden wensen kunnen altijd nog vervuld worden. Kijk, mijn harmonica’s worden gekocht om de klank en omdat ze zo klein en zo licht zijn.
Een harmonica weegt 4 kilo. Nu zeg je, een accordeonnetje weeg gauw 10 kilo maar dat is anders door het verschil in spelen. Want met harmonicaspelen moet je aan de ene kant de zaak vasthouden en aan de andere kant, de baskant, spelen en als dat heel zwaar is lukt ’t bijna niet. Dus hoe lichter de baskant, hoe beter. De melodiekant mag zelfs wel iets zwaarder zijn, dan blijft ie stabiel hangen.”
Denk je, dat het toch nog iets lichter kan?
“Kan niet meer. Het hout, daar kan niets meer af. Dat is al vrij dun. De tongen, die maken het zwaar en in mijn kastjes zitten veel tongen. Aan de baskant heb ik minder tongen nodig omdat ik de bassen gekoppeld heb. Hierdoor is hij toch meerkorig.”
??????????
“Je snapt het niet? Kijk, die grondbas is normaal 2-korig. De lage toon en een octaaf hoger. Maar door de koppeling neemt die grondbas ook nog 2 grondtonen van het accoord mee. Daardoor wordt de grondbas 4-korig.”
Een doordacht instrument, dat harmonicaatje van Frans van der Aa. Krijg je veel lovende woorden?
“Het mooiste compliment heb ik in Frankrijk gekregen, nu zo’n vier jaar geleden in St. Chartier op het bekende festival. Daar sta ik nu al tien jaar en had er toen mijn nieuwe model gedemonstreerd. Daarna schreef het Franse blad ‘Trad. Magazine’ dat ik vanaf dat moment een grote concurrent was van de beste Franse en Italiaanse merken.
Ik zal eens wat instrumenten van mij laten horen met verschillende geluiden. Kijk, deze heeft Onno Kuypers ook. Het is een 3-korige Musette 3-rijer in Cis/D/G. Daar speelt hij Iers mee.”
Da’s nou een echt harmonica-geluid!
“Ja,hè? Deze is meer om volksliedjes mee te spelen. En deze zwarte 2 ½ -rijer met extra bassen en 2 basregisters, daar speel ik zelf het meeste op. Het is een C-F, prachtig voor muziek uit Scandinavië. En deze 1-rijer met 2 basjes heb ik speciaal gebouwd voor de Cajun en muziek uit Quebec.”
Meer of minder volume. Heeft dat met de afmeting van de balg te maken?
“Helemaal niet, dat zegt niks. De lepelbassers van Cees Eekels waren beroemd om hun geluid terwijl andere, even grote, veel minder geluid hadden. Het heeft met de bouw te maken. De materialen die je gebruikt, de manier van bouwen. Deze kleine, die hier staat, gaat harder dan die grote daar.”
Frans van der Aa zag het ‘harmonicalicht’ toen hij bij de Dommeldansers Jaap Oudensluys trekzak zag spelen. Hij raakte zo in de ban van het instrument dat hij van zijn vrouw Marije voor zijn verjaardag een Hohner 3-rijer kreeg dat al snel werd vervangen door een Goudbrandje.
In 1981 besloot hij zelf te gaan bouwen. Marc Perrone was intussen in de harmonicawereld beroemd aan het worden en Frans wilde ook dat typische geluid dat zijn harmonica voortbracht.
Zijn eerste zelfbouwharmonica was een 3-rijer A-D-G met 12 bassen maar deze had toch nog niet het door Frans gewenste geluid. Deze ‘oer’ Frans van der Aa heeft Durk Kuipers, die veel afweet van de historie van de harmonica en plannen heeft een nieuw museum te openen, in bruikleen.
Behalve aan het bouwen van harmonica’s besteedt hij zijn tijd ook aan het repareren en stemmen van o.a. accordeons en sinds kort importeert hij zelfs het merk Pier Maria.
Wilt u van de klanken van de diverse v.d. Aa’s harmonica’s genieten en van het spel van Frans, dan kan dat. Enige jaren geleden heeft hij een cassettebandje laten maken waarop vier verschillende harmonica’s te horen zijn. De muziek is zeer gevarieerd (Scandinavië, Iers, Italiaans, Frans, Quebec, Zweeds en eigen werk) en het beluisteren waard. Ook al speelt Frans, volgens eigen zeggen, niet voor het mooi maar om zijn kasten te demonstreren.
De levertijd van het bandje is korter dan de levertijd van de harmonica, die is namelijk maximaal een jaar.
Noot webmaster: of het bandje nog te krijgen is, weet ik niet. Op de website van Frans van der Aa zijn de klanken van zijn instrument echter prima hoorbaar.