• Rubrieken
• Klankkoekjes
• Haagse Tongen

Een trekzak is (g)een trekzak? (III)

De toeljskaja

---

De vorige keer waren we gebleven in Italië. Vaak wordt dit land gezien als het accordeon- en harmonicaland bij uitstek. Dit natuurlijk mede dankzij de vele bouwers die er te vinden zijn. Een ander land dat aanspraak kan maken op deze ‘titel’ is Rusland, oftewel de voormalige U.S.S.R., oftewel het G.O.S. of hoe het tegenwoordig genoemd wil worden.

• Naar deel II

De Russen zijn, net als de Zwitsers, al heel vroeg begonnen met het bouwen van harmonica’s. En Rusland heeft waarschijnlijk de grootste verscheidenheid aan typen van dit instrument binnen zijn grenzen. Hetgeen gezien de enorme afmetingen van dit land ook niet zo verwonderlijk is. In Rusland worden de trekzakken vaak genoemd naar de stad of streek waar ze vandaan komen. Dit zullen we verderop nog wel tegenkomen.

Als we naar de Russische diatonische balginstrumenten kijken – en dat doen we – dan vallen twee dingen op die we álgemeen kunnen noemen.

• Ten eerste: de wisseltonige instrumenten reageren precies andersom dan de “onze”. Wat bij ons duwen is, is bij de Russen trekken en natuurlijk omgekeerd.
• Ten tweede: er zijn in Rusland veel typen die zowel gelijktonig als diatonisch zijn. Deze hebben dus een diatonische toonschaal (zonder halve noten) net als de harmonica en hebben duwend en trekkend per knop dezelfde noot, net als het accordeon.
  In Rusland bestaat dus niet het misverstand dat diatonisch en wisseltonig hetzelfde zijn.

De saratovskaja

---

Bij ons in het Westen is de bekendste Russische harmonica vermoedelijk de Saratovskaja.
Over de naam: voluit heet dit instrument Saratovskaja garmonika, wat zoveel betekent als ‘harmonica uit Saratov’ (een stad aan de Wolga). Het is een driekorige 1-rijer met drie bassen: een grondbas met bijbehorend akkoord plus een akkoord dat een octaaf hoger klinkt.

De bas en het akkoord zijn de buitenste twee knoppen; het hoge akkoord is de middelste knop.

Het meest typerende van de Saratovskaja is zonder meer de aanwezigheid van twee belletjes aan de baskant.

Deze belletjes zijn door middel van twee hamertjes aan de grondbasknop en de knop van het lage akkoord verbonden. Als je deze knoppen ver genoeg indrukt tingelen de belletjes ritmisch mee.
Mocht je niet zo gecharmeerd zijn van deze 19e eeuwse ritmebox, dan kun je door het minder ver indrukken van de knoppen de bellen tot zwijgen brengen.

Boven op de harmonica zit een knop die er uitziet als een registerknop.
Dit is echter de knop waarmee je door middel van een ingenieus systeem ín de balg deze balg vast kunt zetten. Voor als je niet speelt.
Het is weer eens iets anders dan twee leertjes……

Tot zover deze keer. Volgende keer gaan we verder op onze reis door harmonicaland.