• Rubrieken
• Klankkoekjes
• Haagse Tongen

De enige Nederlandse bandoneonbouwer

Harry Geuns is de enige bandoneonbouwer die Nederland rijk is en samen met zijn vrouw bewoont hij een romantisch, met klimop begroeid huis bij een kasteeltje.
Het ambacht van bandoneonbouwer beoefent hij uit pure liefhebberij. Samen met zijn vrouw heeft hij de zorg voor de tuinen van het landgoed en in de tijd die over is bouwt hij.

”In het voor- en najaar heb je een piek in je werk met het onderhoud van de tuinen en in de winter heb je een zee van tijd. Dan bouw ik mijn bandoneons. Want alleen van het bouwen van bandoneons en repareren en stemmen kun je niet leven.
Maar zo ging het vroeger ook, was het ook allemaal thuiswerk voor in de winter.
Ik heb mooie werkplaatsen, een voor hout en een stofvrije voor het fijnere werk. Om een beetje economisch te kunnen werken heb je voor het zaag- en schaafwerk toch wel machines nodig. Je kunt natuurlijk alles zelf doen maar de tongen laat ik maken anders krijg ik niet de kwaliteit die ze me in Italië leveren. De tongplaten zijn ook niet meer van zink zoals vroeger; dat kun je wel willen omdat dat authentiek is, maar het is veel te zwaar en te duur en bovendien wordt de klank er niet beter van.”

In de huiskamer staat zijn eerste zelfgebouwde bandoneon. Met grote letters staat zijn naam erop. De trots van de beginner. Nu heeft hij mooi uitgevoerde, bescheiden, naamplaatjes. De muziek die er uit komt is lieflijk en helder van klank.

MUZIEKLERAAR HEINRICH BAND (1821-1860) was niet tevreden over het spelen op een concertina. Hij vond een 3-rijer met een toonomvang van 3 toonladders met wisseltonige ongelijke intervallen te beperkt. Hij zette er dus halve tonen omheen en ging het aantal tonen steeds meer in de breedte uitbreiden. Zo kreeg je een heleboel typen met steeds weer andere plaatsingen van de knoppen. Muziekuitgevers zetten cijfertjes bij de muziek. BANDONEON, want zo ging BAND zijn instrument noemen, werd heel populair. Elke schlager werd ook in het bandoneoncijfersysteem gedrukt.

Alleen in Duitsland waren er meer dan 600 grote en kleinere bandoneonorkesten, verenigd in een Bandoneon- en Concertinabond, later ‘Bund Deutsche Volksmusik’ met een tijdschrift ‘Gut Ton’.
Tegenwoordig zijn er in Duitsland nog 3 orkesten waar alleen bandoneonspelers in zitten en wel in Essen, Hamburg en Neustadt/Coburg.

Door de overmaat aan systemen werd voor de 2de wereldoorlog door muziekuitgevers en fabrikanten besloten een eenheidssysteem in te voeren.
Daar hield men zich in Europa voortaan aan, maar niet in Argentinië. Daar bleef de Rheinische Tonlage in gebruik (een systeem met een andere toonopbouw aan de baskanten) omdat bandoneonmuziek dáár voor dit systeem geschreven was.
Tot 1957 werden bandoneons seriematig gebouwd. Arno Arnold was de laatste. Toen werd het bandoneon voorgoed verdrongen door het chromatisch accordeon, dat veel gemakkelijker te bespelen is.
 

We vragen Harry waarom hij bandoneon verkozen heeft boven trekharmonica.

“Ik vind trekharmonica ook te beperkt van toonomvang. Bij bandoneonspelen gaat het zo vlot, je hoeft je hand bijna niet te verzetten en zo’n klein kastje heeft toch alle mogelijkheden. Vooral met de linkerhand kun je de meest gekke akkoorden samenstellen. Bij een bandoneon liggen de knoppen over het hele klavier verspreid in een steeds andere volgorde. Het is naar de vorm van de hand gebouwd. Het zit met een riem vast, je kunt je hand niet schuiven, alleen maar draaien. Als je bandoneon wilt leren spelen moet je er rekening mee houden dat het een vrij zware studie is.”

Er zijn twee lesmethoden.

• “Een, waarbij je leert spelen volgens het cijfersysteem, zoals ook bij een Wiener wel gedaan wordt. Je kunt dan jezelf verder ontwikkelen maar je bent wel afhankelijk van de cijfers die boven de notenbalken geschreven staan. Voor bandoneon wordt nu geen muziek meer gedrukt, dus als je van cijfers gaat spelen moet je met nieuwe muziek zelf alles uitzoeken en er de cijfers boven zetten. Met deze lesmethode kun je na een jaar echter al aardig spelen omdat het cijferschrift aangeeft welke toetsen je moet indrukken en of je moet duwen of trekken.
• “Er is ook een lesmethode waarbij je leert spelen door middel van noten. Hierbij moet je dus rechtstreeks van noten omdenken naar de betreffende toetsen.
  Het is op zich al een hele studie om te leren op het klavier de weg te weten. Dan zit je nog met duwen en trekken. Je hebt verschillende vingerzettingen, je moet van tevoren uitzoeken: ga ik die partij duwend of trekkend spelen. Voordat je het behoorlijk kunt gaan er wel 6 tot 10 jaar overheen.”

Harry, we kunnen ons zo voorstellen dat mensen door de bandoneonmuziek die ze horen toch gemotiveerd raken ook eens te gaan leren spelen.
Wat raad je ze aan te kopen?

“Als je wilt gaan leren spelen zou ik adviseren te beginnen met een goed gebruikt instrument met een modern systeem. Bv. 128- of 144-tonig. 128-tonig wil zeggen: met totaal 64 knoppen.
Als je Argentijnse partituren wilt gaan spelen kun je beter de Rheinische Tonlage, die is 142-tonig, nemen. Er zijn nog genoeg oude bandoneons in omloop. En als de kwaliteit slecht is kun je hem door een vakman laten repareren. Als je studie vordert kun je altijd nog overgaan op een nieuw instrument.”

“Het is een nog weinig beoefend ambacht dat ik heb. In Nederland ben ik de enige. In Berlijn zit er nog een en in Italië zat er een. Maar die bouwde eigenlijk meer bandoneons met een accordeonklank.
Het bouwen geeft zoveel voldoening. Als ik dan zo’n mooi kastje zie wat ik gemaakt heb en de mooie klank hoor....de eer van het ambacht zit er volledig in!”